Małgorzata Pedo-Śmiałkowska, Grzegorz Kubalica, Adrianna Othmani Złożony zespół stresu pourazowego w kontekście rodziny dysfunkcyjnej: ujęcie neurobiologiczne, diagnostyczne i terapeutyczne

Abstrakt

Złożony zespół stresu pourazowego (CPTSD) stanowi jednostkę diagnostyczną ujętą w klasyfikacji ICD-11, rozwijającą się w wyniku długotrwałej traumy interpersonalnej, najczęściej doświadczanej w dysfunkcyjnym środowisku rodzinnym. Celem artykułu jest analiza roli rodziny dysfunkcyjnej jako czynnika ryzyka rozwoju CPTSD oraz przegląd wybranych zagadnień diagnostycznych i terapeutycznych związanych z tym zaburzeniem. Omówiono podstawowe mechanizmy neurobiologiczne związane z CPTSD, w tym zmiany w strukturach mózgowych i dysregulację osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Przedstawiono kryteria diagnostyczne CPTSD według ICD-11 oraz znaczenie różnicowania tego zaburzenia z innymi jednostkami, zwłaszcza zaburzeniem osobowości typu borderline (BPD). W części terapeutycznej opisano wybrane podejścia o potwierdzonej skuteczności, takie jak terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie (TF-CBT), trening umiejętności STAIR i jego rozszerzona wersja ESTAIR oraz terapia odwrażliwiania za pomocą ruchu gałek ocznych (EMDR). Podkreślono znaczenie etapowego podejścia terapeutycznego, rozpoczynającego się od stabilizacji emocjonalnej, a kończącego na reintegracji i budowaniu sprawczości pacjenta. Artykuł zwraca uwagę na konieczność uwzględnienia specyfiki objawów CPTSD u dzieci i młodzieży oraz na rolę wczesnej identyfikacji czynników ryzyka w środowisku rodzinnym, co może pozwolić na skuteczniejsze działania profilaktyczne i terapeutyczne.